Μαζικός τουρισμός και ταυτότητα στη Ζανζιβάρη

Επισκέπτομαι τη Ζανζιβάρη τα δέκα τελευταία χρόνια.
Και κάθε φορά νομίζω πως ξέρω γιατί επιστρέφω. Μέχρι που φτάνω και καταλαβαίνω ότι δεν είναι αυτό που είχα φανταστεί.

Δεν είναι οι πόρτες της Stone Town.
Δεν είναι οι παραλίες.
Δεν είναι καν η αίσθηση του “μακριά”.

Είναι οι άνθρωποι.

Είναι η γυναίκα που με προσκαλεί να καθίσω δίπλα της στην αυλή χωρίς να μιλάμε την ίδια γλώσσα.

Είναι ο ψαράς που γελάει δυνατά όταν προσπαθώ να προφέρω σωστά μια λέξη στα σουαχίλι.

Είναι εκείνη η στιγμή που κάποιος σε κοιτάει όχι σαν πελάτη, αλλά σαν άνθρωπο.

Στην αρχή της σχέσης μου με το νησί, όλα έμοιαζαν ακατέργαστα, ζωντανά, ανεπιτήδευτα. Και αυτή η ανεπιτήδευτη απλότητα είχε χώρο. Χώρο για σιωπή. Χώρο για αυθορμητισμό. Χώρο για να συμβεί κάτι που δεν ήταν στο πρόγραμμα.

Θυμάμαι τα στενά δρομάκια που έβγαιναν από την πόλη και σε οδηγούσαν στα χωριά. Χώμα, λακκούβες, παιδιά που έτρεχαν δίπλα σου, άνθρωποι που σε σταματούσαν για μια κουβέντα. Δεν ήταν δρόμοι φτιαγμένοι για ταχύτητα. Ήταν δρόμοι φτιαγμένοι για ζωή.

Τα τελευταία χρόνια βλέπω να υψώνονται τεράστια resort που καταλαμβάνουν ολόκληρες παραλίες, συγκροτήματα με δωμάτια-κουτιά και πολυώροφα διαμερίσματα με πισίνες και ιδιωτικούς χώρους που σε κρατούν μέσα, μακριά από το ίδιο το νησί… Ένα περιβάλλον ελεγχόμενο, όπου τίποτα δεν σε ταράζει και τίποτα δεν σε μετακινεί. Χώροι αποκομμένοι από τον τόπο. Καθαροί, ελεγχόμενοι, χωρίς ιδιαίτερο χαρακτήρα. 

Και ναι, είναι όμορφα. Είναι άνετα. Είναι επαγγελματικά.

Αλλά όταν ο τόπος οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από την ικανοποίησή μας, η σχέση μετατρέπεται σε υπηρεσία.

Και μαζί με τα κτίρια, αλλάζει και ο τόνος.
Η φιλοξενία εκπαιδεύεται. Ευγενική, επαγγελματική, μετρημένη. Όχι γιατί οι άνθρωποι δεν ήταν ποτέ φιλόξενοι, αλλά γιατί τώρα η φιλοξενία πρέπει να ανταποκρίνεται σε πρότυπα που ορίστηκαν αλλού.

Καταλαβαίνω το γιατί. Ο τουρισμός φέρνει χρήματα. Δημιουργεί θέσεις εργασίας. Δίνει προοπτική. Κανείς δεν μπορεί να αγνοήσει αυτή τη δύναμη.

Αλλά υπάρχει και κάτι άλλο. Κάτι πιο σιωπηλό.

Όταν ο τόπος αρχίζει να μας μοιάζει υπερβολικά, σταματά να μας μετακινεί.

Γιατί η συνάντηση δεν είναι πάντα βολική. Δεν είναι πάντα «σωστή». Μπορεί να είναι αργή. Μπορεί να είναι αδέξια. Μπορεί να σε βγάλει από τη ζώνη άνεσής σου. 

Και όμως, εκεί βρίσκεται η μαγεία.

Όταν όλα είναι σχεδιασμένα ώστε να νιώθεις σαν στο σπίτι σου, δεν χρειάζεται να αλλάξεις. Όταν όμως βρίσκεσαι σε έναν τόπο που δεν περιστρέφεται γύρω από εσένα, τότε κάτι μέσα σου μετακινείται.

Δεν θέλω η Ζανζιβάρη να μείνει ακίνητη στον χρόνο. Θέλω οι άνθρωποί της να ευημερούν, να εξελίσσονται, να έχουν επιλογές. Αλλά θέλω και να παραμείνει χώρος για αλήθεια. Για στιγμές που δεν έχουν σκηνοθετηθεί. Για εκείνη την ανθρώπινη επαφή που δεν μπορεί να διδαχθεί σε σεμινάριο εξυπηρέτησης πελατών.

Επιστρέφω, λοιπόν, όχι για την εικόνα.
Επιστρέφω για τη σχέση.

Και κάθε φορά που επιλέγω πού θα μείνω και πώς θα ταξιδέψω, ξέρω ότι συμμετέχω στο ποια Ζανζιβάρη θα υπάρχει τα επόμενα χρόνια.

Το ερώτημα δεν είναι αν το νησί αλλάζει.
Το ερώτημα είναι αν μέσα στην αλλαγή θα μείνει χώρος για εκείνη τη ζεστή, ανθρώπινη στιγμή που με έκανε να επιστρέψω εξαρχής.

Κείμενο και φωτογραφίες © Eleni Angelidou